Á þessum þjóðhátíðardegi Íslendinga kynnum við þjóðaröryggisstefnu Samtaka hernaðarandstæðinga sem hefur verið í vinnslu frá áramótum. Hún er ætluð sem andsvar við þeirri háskalegu vígbúnaðarstefnu sem stjórnvöld hafa fylgt síðustu misseri.

Þjóðaröryggisstefna Samtaka hernaðarandstæðinga fyrir Ísland byggir á raunsæju mati á þeim raunverulegu ógnum sem steðja að íbúm og náttúru landsins, jafnt staðbundið sem í alþjóðlegu samhengi. Grunnur hennar er herlaust land sem fylgir öflugri friðar- og sáttastefnu og vinnur gegn hernaðarhyggju og hernaðarlausnum í samskiptum ríkja og þjóða. Hún byggir einnig á eindregnum stuðningi við mannréttindi og alþjóðalög. Rödd þjóðarinnar í þessum efnum verður að vera skýr og hljóma hátt. Slík stefna elur af sér virðingu og orðstír á alþjóðavísu sem er í sjálfu sér öflug vörn í vályndum heimi. Friðarhugsjóninni um herlaust landi fylgja bæði ábyrgð og skyldur og henni ber að fylgja eftir í orði og verki. Helstu áhersluatriði hennar eru þessi:

1. Ísland er í hópi þeirra ríkja í veröldinni sem aldrei hefur starfrækt eigin her. Á þetta ber að líta sem fordæmisgefandi friðarvilja og friðarfrumkvæði en ekki ákall um vernd erlendra hervelda. Kostir herleysisins eru meðal annars þeir að það gefur stjórnvöldum færi á að vera trúverðugur málsvari friðsamlegra lausna, auk þess sem mikið öryggi er í því fólgið að stórir hópar manna hafi ekki hlotið formlega þjálfun í því að skaka vopn og beita ofbeldi. Íslendingar skulu ekki senda fulltrúa til starfa á vegum erlendra herja og hindra eftir því sem unnt er að íslenskir ríkisborgarar gangi til liðs við heri annarra ríkja.
2. Ísland skal standa utan allra hernaðarbandalaga ekki taka þátt í samstarfi um hernað og vígbúnað. Sú niðurstaða er rökrétt, ekki einungis í ljósi þeirrar staðreyndar að Ísland er herlaust land, heldur einnig þar sem grunnforsenda allra hernaðarbandalaga er beiting ofbeldis og trú á vopnavaldi. Vopnaður friður hefur aldrei verið annað en stund milli stríða. Úrsögn Íslands úr Nató myndi auka öryggi landsmanna til mikilla muna og minnka líkurnar á að þjóðin verði dregin inn í hernaðarátök.
3. Kjarnorkusprengjur eru háskalegustu vopn sem mannkynið hefur skapað og hættan á beitingu þeirra er einhver stærsta tilvistarógn þess. Þessi ógn fer vaxandi. Friðlýsa ber Ísland og íslenska landhelgi fyrir kjarnorkuvopnum og kjarnorkuknúnum farartækjum. Ísland á að undirrita sáttmála Sameinuðu þjóðanna um bann við kjarnorkuvopnum og berjast fyrir honum við öll tækifæri. Aðild að hernaðarbandalagi sem áskilur sér rétt til beitingar kjarnorkuvopna að er siðferðislega óverjandi.
4. Íslensk stjórnvöld veiti erlendum herveldum ekki afnot af íslensku landi, landhelgi eða lofthelgi til hernaðaruppbyggingar, herflutninga eða æfinga. Ólöglegt verði að stunda framleiðslu á hergögnum og íhlutum í þau.
5. Utanríkisstefna Íslands skal leitast við að gæta hlutleysis í átökum stórvelda. Ísland skal kappkosta að tala máli friðar- og afvopnunar á alþjóðavettvangi og skipa sér í sveit með öðrum ríkjum sem aðhyllast hlutleysisstefnu.
6. Utanríkisþjónusta Íslands skal hafa á að skipa sérfræðingum á svið friðarmála, afvopnunar og sáttamiðlunar. Brýnt er að efla friðarfræðslu á öllum skólastigum, jafnt í leikskólum sem á háskólastigi. Styrkja skal sjálfstæðar rannsóknarstofnanir á sviði friðarmála og borgaralegra varna. Íslensk stjórnvöld skulu leitast við að verja ámóta fjármagni til friðarmála og neyðaraðstoðar á stríðshrjáðum svæðum og það eyðir í vopnakaup og aðrar hernaðarskuldbindingar í dag.
7. Virk þátttaka í alþjóðastofnunum og alþjóðlegu samstarfi er lykilatriði fyrir öryggi landsmanna. Meðal mikilvægra stofnana mætti nefna Norðurlandaráð, Vestnorrænaráðið, Norðurskautsráðið auk Sameinuðu þjóðanna og undirstofnanna þeirra. Í stað þess að treysta á hervernd stórvelda ætti Ísland að efla samstarf við minni ríki um að framfylgja alþjóðalögum. Brýnt er að efla þróunaraðstoð og þróunarsamvinnu.
8. Helstu ógnir íslensks samfélags tengjast náttúruvá. Til að verjast slíkum ógnum eða fyrirbyggja þær er brýnt að byggja upp almannavarnir sem hafa aðgang að öflugum, þrautþjálfuðum og vel tæknivæddum viðbragðsaðilum, jafnt á vegum hins opinbera og björgunarsveita. Landhelgisgæslan er hér í mikilvægu hlutverki og þarf að tryggja henni búnað og aðstöðu eftir þörfum. Í alþjóðlegu samstarfi er mikilvægt að Landhelgisgæslunni og björgunarsveitum sé ekki þvælt inn í hernaðarleg verkefni. Standa skal vörð um borgaralegt hlutverk þeirra.
9. Mengun og útblástur af völdum hernaðarumsvifa ógnar lífskilyrðum á jörðinni. Herir eru stærsti einstaki mengunarvaldurinn og hér á Íslandi hefur bandaríski herinn þegar valdið óbætanlegu umhverfistjóni. Ísland skuli á alþjóðavettvangi berjast fyrir því að bundinn verði endir á þessa hernaðarmengun og að þeir sem valda henni taki fulla ábyrgð.
10. Mikilvægt er að tryggja stafrænt fullveldi og öryggi samskipta- og fjármálainnviða landsins hvort sem það er gegn netárásum eða njósnum og afskiptum erlendra auðhringa og stórvelda. Í því skyni er nauðsynlegt að opinberar stofnanir og samfélagslega mikilvægir innviðir eins og greiðslumiðlun séu ekki háðir erlendum stórfyrirtækjum um hugbúnað og gagnahýsingu.
11. Að tryggja fæðuöryggi er lykilþáttur fyrir afkomu þjóðarinnar. Einnig þarf að tryggja forgangangsröðun í opinberum útgjöldum til heilbrigðis- og velferðarmála. Reynslan sýnir að velferðarkerfið situr á hakanum þegar útgjöld aukast til hernaðar- og vígbúnaðarmála.
12. Samheldni og félagslegt öryggi er forsenda friðar innanlands. Besta leiðin til þess að tryggja hann er að draga úr misskiptingu og útrýma fátækt.

Greinargerð með þjóðaröryggisstefnu SHA

Við lifum á tímum pólitískrar, siðferðislegrar og náttúrufarslegrar hnignunar. Almennu lýðræði hefur hrakað, mannréttindi og mannréttindasáttmálar eiga í vök að verjast, alþjóðalög eru þverbrotin, öryggis- og afvopnunarsamningar eru látnir úr gildi falla, Sameinuðu þjóðirnar og stofnanir þeirra eru vanvirtar, það er grafið undan friðarstofnunum, þjóðarmorð eru framin,  banatilræði, rán og morð á leiðtogum þjóða og trúarhópa viðgangast refsilaust og náttúrugæðum fer hnignandi um heim allan. Svar ráðamanna í flestum nágrannaríkjum okkar við þessu er aukin vígbúnaður, aukinn fjáraustur í vopn og vígatól og kjarnorkuvopnavæðing. Á Íslandi endurspeglast þetta í auknum fjárveitingum til hernaðarmála og vopnakaupa fyrir erlenda heri til að beita á átakasvæðum. Aðstaða fyrir hernaðarumsvif á landi og við strendur landsins er rýmkuð. Opnað er á möguleika Íslands til að taka þátt í hergagnaframleiðslu.
Meginstoðir í gildandi þjóðaröryggisstefnu Íslands og stefnunnar í varnar- og öryggismálum eru Natóaðildin og herstöðvasamningurinn við Bandaríkin. Í gegnum tíðina hafa Nató-ríkin og forysturíki þess Bandaríkin tekið þátt í fjölmörgum árásarstríðum víða um heim og gera það enn. Þau hafa einnig sýnt algjöran vanmátt í því að finna friðsamlega lausn á þeim styrjöldum sem yfir standa og áveðið þess í stað að vinna að stórauknum vígbúnaði og stefna þar á meðal að aukinni dreifingu á kjarnorkuvopnum. Nató horfir til vígvæðingar í stað friðar.
Við lifum á tímum hnignunar og útlit heimsmálanna er dökkt. Hér þarf nýja og djarfa hugsun til að lifa af. Það þarf róttæka friðarhugsun og friðarstefnu gegn þeirri hernaðarhyggju og stríðsstefnu sem ríkir.  SHA setja því fram sína eigin Þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland sem á að endurspegla þetta og sem samtökin munu berjast fyrir. Hér er ekki verið að boða milda og hægverska friðarhyggju, þetta er ágeng og marksækin stefna, skrefið er stigið til fulls, kjörorðin eru: Höfnum hervæðingu – heimtum friðvæðingu. Ef eitthvað er hægt að læra af mannkynssögunni þá er það að vopn og vígbúnaður tryggja ekki frið. Hins vegar gæti afvopnun gert það. Stefnan tekur mið af þeim skuldbindingum sem felast í stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna gagnvart lýðræði og virðingu fyrir alþjóðalögum, mannúð og verndun mannréttinda, almennu jafnrétti og sjálfbærri þróun.
Friðarstefnan sem hér er sett fram er á sama tíma öflug varnarstefna. Varnirnar eru fólgnar í því að friðarmálstaður og friðarmenning verði samofin ímynd lands og þjóðar um heim allan. Ísland á að standa herlaust og utan hernaðarbandalaga og mynda tengsl við lönd og þjóðir sem vilja feta sömu braut.  Íslensk stjórnvöld eiga með skeleggum og skýrum hætti talað fyrir friði og ástunda sáttamiðlum þjóða í milli hvenær sem þörf krefur og færi býðst. Þannig verður landið og þjóðin slík táknmynd friðarhyggjunnar að herveldi munu hika við að beita þau vopnuðum yfirgangi. Ísland er í kjörstöðu sem alþjóðlegur sáttasemjari og myndi njóta víðtæks trausts um leið og ljóst væri að öryggisstefnunni er hvorki fjarstýrt af amerískum né evrópskum hernaðarhaukum. Þessa stöðu verða stjórnvöld að skilja og nýta.

Kæri hernaðarandstæðingur

Skarpir friðarsinnar hafa væntanlega áttað sig á því að smkv. venju ætti næsti reglubundni málfsverður í Friðarhúsi að vera næsta föstudag. Miðnefnd SHA hefur hins vegar ákveðið að fresta málsverðinum til 8. maí n.k.

* * *

Að venju verður morgunkaffi SHA í Friðarhúsi þann 1. maí. Það hefst kl. 11 og stendur fram að göngu verkalýðsfélaganna.

Landsfundur SHA var haldinn laugardaginn 28. mars. Eftir hefðbundin aðalfundarstörf og hádegishlé hélt Þórir Jónsson Hraundal lektor í Mið-Austurlandafræðum fróðlegt erindi um Íran og samhengi stríðsins sem geisar nú í Mið-Austurlöndum.

Að loknu erindi voru samþykktar tvær ályktanir og rætt um þjóðaröryggistefnu friðarsinna sem miðnefnd var falið að vinna áfram og samþykkja í heild sinni fyrir sumarbyrjun ásamt ályktun um samstarf við herlausar þjóðir.

Guttormur Þorsteinsson var endurkjörinn formaður og auk hans skipa nú miðnefnd:

Anna Ragna Fossberg Jóhönnudóttir
Askur Hrafn Hannesson
Elín Oddný Sigurðardóttir
Friðrik Atlason
Ingibjörg Haraldsdóttir
Lowana Veal
Ragnhildur Björt Björnsdóttir
Sigurður Flosason
Soffía Sigurðardóttir
Stefán Pálsson
Þorvaldur Þorvaldsson

Vorútgáfa Dagfara 2026 er nú aðgengileg hér á síðunni.

Landsfundur SHA verður haldinn í Friðarhúsi, Njálsgötu 87, laugardaginn 28. Mars.

Dagskrá hefst kl. 11 með stjórnarkjöri og almennum aðalfundarstörfum.

Léttur hádegisverður í boði.

Klukkan 13 mun Þórir Jónsson Hraundal, lektor í Mið-Austurlandafræðum og arabísku við Háskóla Íslands fjalla um Íran og bakgrunn stríðsins sem þar geisar nú um stundir.

Að málstofunni lokinni halda fundarstörf áfram en áætlað er að fundi ljúki eigi síðar en kl. 16