Ķ stefnuyfirlżsingu rķkisstjórnar Sjįlfstęšisflokks og Samfylkingar 2007 segir svo: Nż rķkisstjórn harmar strķšsreksturinn ķ Ķrak og vill leggja sķn lóš į vogarskįlar frišar ķ Ķrak og Mišausturlöndum, m.a. meš žįtttöku ķ mannśšar- og uppbyggingarstarfi.
Hvaš sem lķšur įgreiningi um rök fyrir innrįsinni ķ Ķrak įriš 2003 eša lögmęti hennar er nś flestum ljóst aš meš henni hefur ekki tekist aš koma į frišsamlegu, stöšugu og lżšręšislegu samfélagi ķ Ķrak og litlar lķkur į aš žaš takist ķ nįinni framtķš.
Hugsanlega eru ekki allir sammįla um aš Ķrak sé hernumiš land. En hver sem hinn lögfręšilegi skilningur er į žvķ, žį veršur ekki framhjį žvķ litiš aš innrįs var gerš ķ landiš og innrįsarlišiš situr žar įfram žótt mynduš hafi veriš nż rķkisstjórn og kosningar fariš fram ķ janśar 2005. Įstandiš ķ landinu mótast af žvķ aš žaš er ķ reynd hernumiš.
Žó aš mannfall ķ Ķrak verši sjaldnast rakiš beint til erlendra hersveita ķ landinu er ljóst aš hernįmiš er meginorsök žessa mannfalls og žess ófrišarįstands, sem auk mannfalls veldur fįtękt, sjśkdómum og stöšugri ógn og ótta meš tilheyrandi sįlręnum afleišingum og hefur hrakiš fjölda fólks į flótta bęši innanlands og til annarra landa. Žetta įstand veršur ę alvarlegra og djśpstęšara eftir žvķ sem žaš varir lengur.
Sś krafa veršur žvķ ę hįvęrari aš hernįmi Ķraks ljśki. En žótt innrįsin og hernįmiš sé meginorsök žess įstands sem nś rķkir ķ Ķrak, žį er jafnljóst aš įstandiš muni ekki lagast sjįlfkrafa meš žvķ aš hernįminu ljśki. Žaš er įbyrgšarlaust af žeim rķkjum, sem studdu innrįsina og hafa tekiš žįtt ķ hernįminu, hvort sem er beint eša gegnum verkefni NATO, eins og Ķsland hefur gert, aš draga sig til baka og lįta af stušningi viš herför Bandarķkjanna ķ Ķrak įn žess aš beita sér fyrir einhverjum žeim ašgeršum sem žörf er į ķ kjölfar hernįmsins. Meš innrįsinni eša stušningi viš hana bera žau įbyrgš į žvķ įstandi sem nś rķkir. Žau geta ekki firrt sig žeirri įbyrgš meš žvķ aš draga žann stušning til baka eša harma innrįsina og strķšsreksturinn.
i) Fariš verši aš alžjóšalögum og pólitķsk įbyrgš lögš į heršar žeirra sem viš į.
ii) Óhįš nefnd eša dómstóll rannsaki žau mannréttindabrot sem framin hafa veriš fyrir og eftir innrįsina 2003, hvort sem žau eru komin til vegna haršstjórnar, višskiptabanns, innrįsar eša hernįms.
iii) Višurkennt verši aš ófremdarįstandiš ķ Ķrak veršur ekki skiliš frį vandamįlum annars stašar ķ Mišausturlöndum.
iv) Bundinn verši endir į hverskyns hernašarstarfsemi ķ Mišausturlöndum ķ samręmi viš žęr įlyktanir sem Sameinušu žjóširnar hafa gert žar aš lśtandi.[1]
v) Allt erlent herliš verši flutt frį Mišausturlöndum.
vi) Allir ašilar aš įtökunum ķ Ķrak, žar į mešal andófsöflin, sżni vilja til aš taka žįtt ķ frišsamlegri lausn įtakanna.
vii) Fullveldi Ķraks verši virt. Eign og yfirrįš žjóšarinnar yfir aušlindum landsins verši óskorašar.
Sérhver įętlun um friš veršur aš hafa aš leišarljósi aš ķbśar Ķraks skipi žar öndvegi, žeim verši sżnd full viršing og gert kleift aš losna undan ótta og hörmungum. Žeir verša aš geta treyst žvķ aš alžjóšleg samvinna leiši ekki til nżs hernįms. Žaš er grundvallaratriši aš allt samfélagiš taki žįtt ķ žvķ aš koma į varanlegum friši.
1.
Hernįminu verši hętt, allar erlendar hersveitir og mįlališar flutt śr landinu
og erlendar herstöšvar lagšar nišur. Erlendir verktakar hverfi į brott. Dregiš
verši verulega śr stęrš og umfangi bandarķska sendirįšsins.
Skipulagšir andófshópar, žar į mešal hryšjaverkahópar, einnig žeir sem tengjast Al Qaeda, eru bein afleišing innrįsarinnar og hernįmsins. Ofbeldi nęrist į ótta, hatri og hefndarhug, nišurlęgingu og įhrifaleysi. Žótt ofbeldinu linni ekki sjįlfkrafa meš žvķ aš hernįminu verši aflétt eru allar lķkur į aš fremur muni draga śr žvķ en hitt. Hernįmiš og vera erlendra hersveita og mįlališa ķ landinu eru bęši orsök og tįkn fyrir valdaleysi og nišurlęginu ķbśa Ķraks. Ķ stašinn žarf aš koma til alžjóšleg ašstoš į forsendum ķbśa landsins og meš fullri viršingu fyrir žeim, sem mišar aš žvķ aš žeir geti į nż fariš aš byggja upp sjįlfstraust sitt, sjįlfsviršingu og reisn og sjįlfstjórn.
Um leiš og erlendar hersveitir yfirgefa landiš žurfa erlendir verktakar aš hverfa į brott, enda hafa žeir komiš til Ķraks ķ skjóli hernįmsins og fyrir liggur aš gķfurleg spilling hefur veriš viš lżši ķ žessari verktakastarfsemi.
Einnig veršur aš hreinsa upp eftir innrįsirnar og hernįmiš sem og fyrri strķš ķ landinu. Hreinsa žarf upp allskyns hernašarlegan śrgang, jaršsprengjur og ašrar ósprungnar sprengjur, aušgaš śran og fleira.
2. Ķrak endurheimti
fullveldi sitt og heild landsins verši virt.
Žaš er mikil einföldun aš ķbśar Ķraks skiptist ķ žrjį ašskilda hópa: Kśrda ķ noršri, sśnnķ-mśslķma ķ mišlandinu og sjķta-mśslķma ķ sušri. Žessir hópar eru meira og minna blandašir, meirihluti Kśrda eru sśnnķ-mśslķmar og Arabar og Kśrdar hafa blandast saman vķša um landiš. Allt tal um skiptingu Ķraks ķ žrjś sjįlfstjórnarsvęši er žvķ byggt į mikilli einföldun og į alls ekki viš nś. Žvert į móti veršur öll ašstoš viš Ķrak og ķbśa landsins, bęši efnisleg ašstoš og hjįlp žeim til handa viš aš nį sér eftir hörmungar lišinna įra, aš byggjast į žvķ aš Ķrak sé ein heild. Žaš er svo ķbśanna aš takast į viš og įkveša hvernig tilhögunin veršur ķ framtķšinni.
3.
Sameinušu žjóširnar verši ķ forsvari fyrir sveitum sem vinni aš uppbyggingu
frišar ķ Ķrak.
Sameinušu žjóširnar eru eini ašilinn sem hefur getu og lögmęti til aš sjį um žetta verkefni. Žęr verša aš starfa ķ nįnu samstarfi viš ķbśa Ķraks og sżna žeim fulla viršingu. Žį verša žęr aš hafa samvinnu viš önnur fjölžjóšleg samtök, einkum Arababandalagiš (League of Arab States), Bandalag ķslamskra rķkja (Organization of Islamic Conference) og hugsanlega Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu.
Naušsynlegt er aš aš koma į rįšstefnu meš žįtttöku helstu rķkja į svęšinu, svo sem Ķrans, Sżrlands, Egyptalands og Sįdi Arabķu. Žį verša öryggis- og frišargęslusveitir aš koma inn um leiš og hernįminu lżkur. Mikilvęgt er aš Arabalönd og lönd žar sem ķslam er śtbreidd trś skipi veigamikinn sess ķ žessu frišargęsluliši. Stefna ętti aš žvķ aš žetta liš yrši einungis takmarkašan tķma ķ landinu og innlendar löggęslu- og öryggissveitir geti tekiš viš sem fyrst.
Ķ žessu frišarstarfi žarf aš huga sérstaklega aš žeim hörmungum sem hafa sett mark sitt į samfélagiš og einstaklingana, bęši lķkamlega og ekki sķšur andlega. Žaš žarf aš byggja upp samfélagiš og innviši žess og styšja ķbśana, sérstaklega börn og ungt fólk, til aš takast į viš andlegar og sįlręnar afleišingar af įstandinu į undanförnum įrum. Velferšarkerfiš, heilbrigšiskerfiš og menntakerfiš er ķ rśst og menntaš fólk hefur flśiš land ķ stórum stķl. Į žessum vanda žarf aš taka sérstaklega.
4.
Skuldir verši afskrifašar.
45 rķki hafa žegar įkvešiš aš afskrifa skuldir Ķraks viš žau upp į 140 milljarša Bandarķkjadali.[2] Žessum afskriftum žarf aš halda įfram.
5. Alžjóšlegar bętur vegna višskiptabannsins, innrįsarinnar og hernįmsins.
Meš įlyktun Öryggisrįšs Sameinušu žjóšanna nr. 687 (E-lišur)[3] įriš 1991 var Ķrak gert įbyrgt fyrir žeim skaša sem hlaust af innrįsinni ķ Kśveit og ķ framhaldi af žvķ setti Öryggisrįšiš į laggirnar Bótanefnd Sameinušu žjóšanna (UN Compensation Commission UNCC).[4] Einstaklingar, fyrirtęki og rķkisstjórnir hafa lagt fram meira en 2,6 milljón kröfur upp į rśmlega 350 milljarša Bandarķkjadala og hefur nefndin nś samžykkt meira en 1,5 milljón kröfur upp į rśmlega 52 milljarša dala og hefur tępur helmingur žegar veriš greiddur.
Ķbśar Ķraks hafa aš ósekju lišiš og oršiš fyrir gķfurlegu efnahagslegu tjóni vegna višskiptabannsins, innrįsarinnar og hernįmsins og eiga žeir į sama hįtt kröfu um bętur.
6. Full
yfirrįš yfir olķulindum.
Olķa er helsta aušlind Ķraks og skiptir öllu aš ķbśarnir fįi notiš hennar og hafi full yfirrįš yfir henni. Frį žvķ snemma į sķšasta įri hefur veriš unniš aš frumkvęši Bandarķkjanna aš žvķ aš setja nżja löggjöf um olķu og gas ķ žvķ skyni aš aušvelda erlendum fyrirtękjum aš komast inn ķ olķuvinnsluna. Žessi löggjöf hefur veriš haršlega gagnrżnd af verkalżšshreyfingunni og fleirum og tafist vegna ósęttis um hana. Žess vegna hefur rķkisstjórnin nś ķ byrjun žessa įrs leitaš annarra leiša til aš opnaš fyrir slķkt.[5] Alla samninga, sem geršir hafa veriš viš erlenda ašila og takmarka yfirrįš ķbśanna yfir žessari aušlind, ętti aš ógilda. Žegar raunverulegu fullveldi hefur veriš komiš į er žaš svo ķbśanna og stjórnvalda aš meta og įkveša hvaša stefnu skuli hafa ķ žessum efnum.
7.
Mišausturlönd svęši įn gereyšingarvopna.
Allsherjaržing Sameinušu žjóšanna samžykkti žann 9. desember 1974 įlyktun nr. 3263 žar sem męlt er meš aš myndaš verši kjarnorkuvopnalaust svęši ķ Mišausturlöndum.[6] Ķ 14. grein įlyktunar Öryggisrįšsins um Ķrak og Kśveit nr. 687, 1991, var einnig gert rįš fyrir aš stefnt yrši aš kjarnorkuvopnalausu svęši.[7]
Žessi grein ķ įlyktun Öryggisrįšsins kemur ķ kjölfar annarra greina sem miša aš žvķ aš koma ķ veg fyrir hugsanlega eign Ķraks į kjarnorkuvopnum og öšrum gereyšingarvopnum og žar segir, aš verši žęr uppfylltar marki žaš skref ķ įtt aš žvķ takmarki aš komiš verši į ķ Mišausturlöndum svęši sem verši laust viš gereyšingarvopn og flaugar til aš bera slķk vopn....
Ein af röksemdunum fyrir innrįsinni ķ Ķrak var meint eign Ķraks į gereyšingarvopnum og hvaš sem lķšur gildi žeirra röksemdar, žį er rökrétt aš lķta nś til žess vilja Öryggisrįšsins sem žarna kemur fram. Auk žess mundi kjarnorkuvopnalaust svęši ķ Mišausturlöndum draga mjög śr žeirri spennu sem er į svęšinu og gagnvart svęšinu og aušvelda allt frišarferli, bęši ķ Ķrak og annars stašar į svęšinu.
8.
Sannleiks- og sįttaferli.
Mikilvęgt er aš einblķna ekki į efnislegan og lķkamlegan skaša sem ķbśar Ķraks hafa oršiš fyrir į undanförnum įrum. Ekki ber aš vanmeta sįlręnan og samfélagslegan skaša og žann skaša ber lķka aš bęta eftir žvķ sem hęgt er. Žaš er ekki ašeins réttlętismįl. Žau vandamįl, sem sį skaši bżšur upp į, nęrir hatur og ofbeldi og kemur ķ veg fyrir žróun til frišsamlegs og lżšręšislegs velferšarsamfélags. Slķk vandamįl verša ekki leyst ef sannleikurinn er falinn, en sannleikann mį heldur ekki draga fram nema meš réttlęti og sęttir aš leišarljósi, bęši sęttir inn į viš og śt į viš.
Žetta ferli žarf aš hefjast meš vķštękri rįšstefnu innanlands sem Sameinušu žjóširnar mundu ašstoša viš aš koma į fót.
9.
Samvinna fólksins, samvinna žjóša.
Žaš er ekki į fęri rķkisstjórna einna eša alžjóšastofnana aš rįša fram śr žessum vanda. Žaš er fyrst og fremst fólk sem žaš gerir. Lęknar, hjśkrunarfręšingar, félagsrįšgjafar, verkfręšingar, kennarar og fleiri og fleiri žurfa aš koma aš žessu verkefni, bęši heimamenn og utanaškomandi. Ungt fólk ķ Ķrak, sem hefur misst af tękifęrum til menntunar, žarf aš fį kennslu og žjįlfun ķ žįgu sjįlfs sķn og samfélagsins. Allt starf į vegum rķkisstjórna og alžjóšastofnana og samtaka žarf aš taka miš af samvinnu mešal ķbśanna og milli ķbśanna og erlendra starfsmanna og sjįlfbošališa. En jafnframt veršur aš tryggja gott skipulag ķ žessu starfi.
10.
Frišarferli fyrir öll Mišausturlönd.
Mišausturlönd eru mešal žeirra svęša heimsins žar sem vķgbśnašur og hervęšing er mest. Tengsl eru milli spennu og įrekstra hvarvetna į žessu svęši. Žaš er žvķ mikilvęgt aš koma į stöšugri rįšstefnu undir eftirliti Sameinušu žjóšanna og Arababandalagsins ķ lķkingu viš Rįšstefnu um öryggi og samvinnu ķ Evrópu (RÖSE, sķšar ÖSE), sem įtti mikinn žįtt ķ aš draga śr spennu į žvķ svęši į įttunda įratug sķšustu aldar. Ķ žvķ starfi mį ekki undanskilja neinn ašila aš žeim įrekstrum og spennu sem žarna er.
Nśverandi įstand ķ Ķrak, Palestķnu og öšrum hlutum Mišausturlanda kemur nišur į almenningi į žessu svęši og veldur mörgum bśsifjum og žjįningum, bęši andlegum og lķkamlegum. Žótt žetta įstand stafi aš einhverju leyti af innri vandamįlum, žį veršur lķka aš lķta į žaš ķ ytra samhengi og alžjóšasamfélaginu, rķkisstjórnum, alžjóšastofnunum og almenningi, ber skylda til aš koma til ašstošar viš lausn žessa įstands.
Varšandi Ķrak bera žau rķki, sem tóku žįtt ķ eša studdu innrįsina įriš 2003, meginįbyrgš. Žau geta ekki žvegiš hendur sķnar og lįtiš sér nęgja aš harma įstandiš. Ljóst er aš ekki veršur aušvelt aš koma įętlun ķ žessa veru ķ framkvęmd. En umfram allt ber aš hafa žaš aš leišarljósi aš hęgt er aš koma į friši. Til žess žarf vilja og athafnir.
Žessar tillögur gefa hugmynd um žį möguleika sem eru til aš binda endi į hernįmiš ķ Ķrak og koma į friši žar og ķ Mišausturlöndum. Žessar tillögur eru snišnar eftir tillögum sem The Transnational Foundation for Peace and Future Research ķ Lundi ķ Svķžjóš setti fram ķ janśar 2008. Žęr eru ašgengilegar į vefsķšu stofnunarinnar, http://www.transnational.org/Area_MiddleEast/2007/TFF_IraqPeacePlan2008.pdf. Ennfremur er vert aš benda į tillögur bandarķska žingmannsins og frambjóšanda til forvals demókrata fyrir forsetakosningarnar 2008, Dennis Kucinich, (http://kucinichonline.com/pdfs/Kucinich_12-pt_Plan.pdf), sem og tillögur sem William R. Polk setti fram ķ samvinnu viš George MacGovern, fyrrum žingmann ķ bandarķska žinginu, ķ bókinni Out of Iraq: A Practical Plan for Withdrawal Now įriš 2006. Śtdrįttur śr žessum tillögum er ašgengilegur į vefsķšunni http://www.harpers.org/archive/2006/10/0081225.
Lagt er til aš Ķsland hafi frumkvęši aš žvķ aš setja fram tillögur ķ žessum anda og leiti eftir samvinnnu viš önnur rķki, žar į mešal žau rķki sem studdu innrįsina en hafa nś annaš hvort dregiš stušning sinn til baka eša hętt žįtttöku ķ hernįminu.
Nįnari upplżsingar:
Stefįn Pįlsson, s. 617-6790, stefan.palsson@or.is
Einar Ólafsson, s. 846-1355, einarol@centrum.is
[1] Um er aš ręša įlyktun Allsherjaržingsins nr. 3263, 9. des. 1974, um kjarnorkuvopnalaust svęši ķ Mišausturlöndum: Establishment of nuclear-weapon-free zone in the region of the Middlle East (http://www.un.org/documents/ga/res/29/ares29.htm) og įlyktun Öryggisrįšsins nr. 687/1991 (http://www.un.org/Docs/scres/1991/scres91.htm).
[5] Sjį Iraq oil law stalled, no end to impasse in sight, Reuters 18. febrśar 2008, http://tinyurl.com/2dj42f. Um afstöšu verkalżšshreyfingarinnar, sjį Iraqi Unions Fight the New Oil Law, In These Times 9. jślķ 2007, http://tinyurl.com/36bary, og yfirlżsingu Alžżšusambands Ķraks (GFIW) 26. jślķ 2007, http://www.iraqitradeunions.org/archives/001070.html. Sjį einnig http://www.iraqoillaw.com.